Praca w aptece to specyficzny zawód. Farmaceuta styka się z różnymi specyfikami, niejednokrotnie narażając się na szkodliwe działanie różnego rodzaju czynników fizycznych, chemicznych, biologicznych i psychofizycznych. Pracownik ma kontakt bezpośredni z różnymi substancjami chemicznymi, zarówno w czasie przygotowywania, jak i wydawania leków w związku z czym musi być przygotowany na różne okoliczności. Przepisy BHP dla aptekarzy i farmaceutów, jasno traktują o tym, jak chronić siebie i innych przed niebezpieczeństwem.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia
Kilka elementów BHP dla apteki zostało określonych m.in. w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 30 września 2002 r. Począwszy od informacji na temat lokalu apteki:
- „lokal apteki musi spełniać wszystkie wymagania techniczne, sanitarnohigieniczne oraz bezpieczeństwa i higieny pracy określone dla budynku użyteczności publicznej i pomieszczeń pracy określone w odrębnych przepisach, oraz szczegółowe wymogi określone w rozporządzeniu.”Mówiąc o szczegółowych wymogach, mowa także o wyposażeniu, które powinno się znaleźć w każdej aptece. Pisaliśmy o tym w jednym z naszych poprzednich wpisów – Od jakiego wyposażenia zacząć zakładając aptekę?
- „instalacje znajdujące się w aptece powinny być wykonane zgodnie z odrębnymi przepisami”,
- każde z pomieszczeń w aptece powinno być wyposażone w odpowiednie urządzenia wentylacyjne, które powinny zapewniać minimum 1,5-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny,
- „pomieszczenia apteki przeznaczone na izbę recepturową, izbę do sporządzania produktów homeopatycznych i zmywalnię muszą posiadać odpowiednie urządzenia wentylacyjne, zapewniające minimum 2-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny”,
- należy wyposażyć aptekę w specjalne urządzenia eliminujące nadmierne nasłonecznienie,
- jeśli apteka przygotowuje leki w warunkach aseptycznych, to jej podstawowym wyposażeniem powinna być – „loża z nawiewem laminarnym do przygotowywania leków w warunkach aseptycznych, umieszczone w oddzielnym pomieszczeniu lub izbie recepturowej”,
To kilka podstaw, które zostały zawarte w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Oczywiście to tylko wybrane fragmenty, dotyczące kwestii związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy w aptece.
Bądź odpowiedzialnym pracodawcą
Pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikowi jak najbezpieczniejsze miejsce pracy. W przypadku apteki tyczy się to ograniczenia oddziaływania uciążliwych, szkodliwych oraz niebezpiecznych czynników, szczególnie tych chemicznych. Co dokładnie powinien zapewnić pracodawca?
- właściwie rozplanować i zorganizować miejsce pracy w aptece,
- zaopatrzyć aptekę we właściwe wyposażenie, umożliwiające wygodną pracę z czynnikami chemicznymi, a także zapewnić szkolenie z jego obsługi,
- zapewnić oraz zadbać o odpowiednią higienę miejsca pracy (sprzątanie, dezynfekcja itp.)
- prowadzić szkolenia podnoszące kwalifikacje pracowników,
- zapewnić szkolenia z zasad BHP,
- skrupulatnie dobierać pracowników – weryfikując ich kwalifikację i doświadczenie,
- budować wysoką kulturę bezpieczeństwa wśród pracowników (ciągła poprawa warunków pracy, podział obowiązków oraz dyscyplina pracy).
Szkolenia BHP dla pracowników apteki
Jednym ze sposobów na zmniejszenie ryzyka podczas pracy w aptece jest odpowiednie przeszkolenie farmaceuty w zakresie zasad BHP. W zależności od stanowiska farmaceuty różnicuje się formy, czas trwania oraz częstotliwość takich szkoleń. Bardziej szczegółowo określa to Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. 2004 r. nr 180, poz. 1860). Takie szkolenie powinno składać się ze szkolenia wstępnego oraz szkolenia okresowego. W skład szkolenia wstępnego wchodzi instruktaż ogólny oraz stanowiskowy.
- ogólny – jest prowadzony przez osobę uprawnioną i dotyczy podstawowych zasad bezpieczeństwa pracy, pierwszej pomocy oraz postępowania w sytuacjach awaryjnych (taki instruktaż trwa 3 godziny lekcyjne),
- stanowiskowy – prowadzi go pracodawca albo osoba przez niego wyznaczona (taka, która odbyła szkolenie w zakresie przeprowadzania instruktażu stanowiskowego). Czas tego instruktażu nie może wynosić mniej niż 8 godzin lekcyjnych i powinien obejmować takie zagadnienia, jak zagrożenia, stosowanie środków ochrony osobowej, zapoznanie się z kartami charakterystyki substancji niebezpiecznych, a także szkolenie z zakresu pracy na urządzeniach takich, jak m.in.: sterylizator, autoklaw, destylator wody, komora laminarna, mikser recepturowy, itd.
Zarówno jeden, jak i drugi instruktaż należy zapewnić pracownikowi jeszcze przed rozpoczęciem przez niego pracy na danym stanowisku. Szkolenia powinny kończyć się testem sprawdzającym wiedzę pozyskaną przez pracownika. Z kolei szkolenia okresowe w zależności od stanowiska (kierownik apteki, pracownicy narażeni na czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe np. farmaceuta) mają obowiązek być prowadzone co 5 lat. Dla osób, które kierują pracownikami, szkolenie powinno trwać 16 godzin lekcyjnych, dla pozostałych – 8 godzin.
Wykorzystaj to, co dostępne
Na rynku funkcjonuje obecnie mnóstwo sprzętów oraz utensyliów aptecznych, które nie tylko mają na celu poprawę jakości leków, ale także ochronę pracownika. Dzięki temu pozwalają na maksymalną hermetyzację czynności recepturowych w aptece, a także automatyzację niektórych czynności.
- mikser recepturowy– jednym z takich urządzeń jest mikser recepturowy. Świetnie sprawdza się jako zamiennik tradycyjnego moździerza w przygotowywaniu kremów, czopków, globulek i maści. Integralną częścią miksera recepturowego jest zestaw specjalnych tub (pojemników) oraz mieszadeł. Mieszadła skonstruowane są z metalowego trzpienia oraz plastikowego „mieszadełka”, który po wykonanym mieszaniu wyjmuje się z trzpienia bez konieczności otwierania pojemnika. Dzięki temu mieszanie odbywa się w warunkach aseptycznych.
- maski przeciwpyłowe – podczas sporządzania leków z substancji najbardziej szkodliwych należy stosować specjalne maski przeciwpyłowe, zamiast zwykłych higienicznych. Wtedy spełniają one zadanie środka ochrony indywidualnej. Wybierając takie maseczki, należy kierować opisami producenta oraz zweryfikować oznakowanie CE. Zazwyczaj wystarczająca jest maska przeciwpyłowa FFP1.
- rękawice i okulary ochronne – należy z nich korzystać, kierując się kartą charakterystyki konkretnej substancji stosowanej w recepturze. Wybór rękawic oraz dostarczenie ich pracownikowi, to obowiązek pracodawcy. Dobierając rękawice, należy przeanalizować z jaką substancją szkodliwą będzie miał kontakt pracownik.
Wymogi Inspekcji Pracy
Należy pamiętać, że apteka jako specyficzne miejsce musi spełniać zarówno warunki ogólne bezpiecznej organizacji pracy, jak i te, które wynikają z jej specyfiki. Chodzi tutaj oczywiście o kwestie sanitarne związane z produkcją i dystrybucją leków, co związane jest z kontaktem z substancjami chemicznymi, narkotykami, truciznami oraz innymi niebezpiecznymi substancjami. Kontrola Państwowej Inspekcji Pracy może zjawić się zarówno zapowiedziana, jak i z zaskoczenia. W razie wykrycia nieprawidłowości pracodawca zostanie zobowiązany do ich usunięcia w określonym terminie (w sytuacji, gdy uchybienia dotyczą przepisów oraz zasad BHP, niewypłacenia wynagrodzenia itd.). Oprócz tego inspektor może nałożyć na pracodawcę mandat w wysokości od 1 tysiąca do 2 tysięcy złotych. Jeśli osoba karana dopuściła się już wcześniej wykroczeń przeciwko prawom pracownika, a w ciągu dwóch lat od poprzedniego ukarania znów popełnia takie wykroczenie, PIP może nałożyć na nią grzywnę do 5 tysięcy złotych. Natomiast sąd w sprawach o wykroczenie może nałożyć karę od 1 tysiąca do 30 tysięcy złotych.
Zasady BHP dla aptek są zdecydowanie bardziej skomplikowane, niż w przypadku innych zakładów pracy, które nie mają styczności z potencjalnie niebezpiecznymi substancjami. Na barkach pracodawcy spoczywa obowiązek dostarczenia pracownikom zarówno środków ochronnych (wyposażenia), jak i wiedzy (szkolenia BHP). Sam musi także stale się doszkalać, poszerzając wiedzę, a następnie wdrażając ją w funkcjonowanie własnej apteki.
Szukając bezpiecznego i sprawdzonego sprzętu do aptek, koniecznie zajrzyjcie na Eprus.pl. Kompleksowość naszego asortymentu, pozwoli na skompletowanie wysokiej jakości wyposażenia do receptury aptecznej – znajdziecie zarówno miksery recepturowe, lodówki do przechowywania leków, komory laminarne, utensylia apteczne, jak i wiele, wiele innych.
Źródło informacji: Rozporządzenie Ministra zdrowia, Aptekarz Polski
Źródło zdjęć: Eprus.pl, pixabay.com
